تاریخچه تار و تنبک

تنبک : 

نتبک (تنبک، دمبک، دنبک یا ضرب) یکی از سازهای کوبه ای ایرانی است این ساز پوستی، از نظر ساز شناسی جز طبلهای جام شکل محصوب میشود که از این خانواده میتوان به سازهای مشابه مانند داربوکا در کشورها عربی و ترکیه و همچنین زیر بغلی در افغانستان اشاره کرده.

ساختمان تنبک:

بدنه تنبک را در گذشته از جنس چوب ،سفال وگاهی هم فلز می ساختند.تنبک از قسمتهای زیر تشکیل شده است:

  • پوست 
  • دهانه بزرگ
  • تنه
  • گلویی (نفیر)
  • دهانه کوچک (کالیبر)


نحوه نواختن تنبک:

از آنجایی که وسیله نواختن نوازنده، انگشتان اوست ، امکان ریزه کاری و نواختنهای ظریف وجود دارد. تنبک معمولا به صورت تک همراه با دیگر سازهای موسیقی استفاده میگردد.

تنبک در چند دهه اخبر پیشرفت چشم گیری کرده به عنوان سازی تکنواز و مستقل مطرح شده است. این پیشرفت مرهون تلاش استادان این ساز است، که در این میان نقش استاد فقید حسین تهرانی به قدری اهمیت دارد که میتوان از او به عنوان پدر تنبکنوازی نوین ایران یاد کرد. بعد از مرحوم تهرانی (بهمن رجبی) با نوشتن کتاب برای دوره های ابتدایی، متوسط، عالی،فوق عالی فن تنبک نوازی را تکمیل کرد.

 


 

تار: 

تار از سازهای زهی و ایرانی است که با زخمه نواخته میشود. تار در ایران و برخی مناطق دیگر خاورمیانه مانند افغانستان، تاجیکستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان و گرجستان و دیگر نواحی نزدیک قفقاز برای نواختن موسیقی کلاسیک این کشورها و بخشها رایج است. واژه تار خودش در فارسی به معنی رشته است. هرچند که ممکن است معنی یکسانی در زبانهای تحت تاثیر فارسی و یا دیگر زبانهای ایرانی تبار مثل کردی داشته باشد. این باعث شده است که کارشناسان ایرانی بر این باور باشند که تار ریشه مشترکی میان همه اقوام ایرانی تبار در جایی که از سوی ایرانیکا با قاطعیت نام قاره فرهنگی ایرانیان نامیده شده دارد.

در گذشته تار ایرانی پنج سیم (یا پنج تار) داشت. غلام حسین درویش یا درویش خان سیم ششمی به آن افزود که همچنان به کار میرود.

تاریخچه تار:

بنا به روایتی تار از زمان فارابی ( حدود سال 260 هجری - سال 339 هجری) موسیقیدان معروف ایرانی وجود داشته و بعد از وی توسط صفی الدین ارموی و دیگران به سمت کمال پیش رفته است بر این اساس سلف تار مربوط به عهد صفوی(سال 1080 هجری) میباشد . نواختن این ساز در دوره زندیه در شیراز متدوال و مرسوم بوده است. با این همه نام نوازنده مشخصی از این ساز در منابع دوره زندیه دیده نمیشود و از این رو،احتمالا این ساز در آن دوره نام دیگری داشته است. ساز تار با شمایل و مشخصات کنونی ( کاسه و نقاره شبیه به دل روبه روی هم، با دسته ای متصل دارای شش سیم از زمان قاجار دیده شده است. 

مرتضی حنانه استاد موسیقی ایران) در کتاب گاهی گم شده، تار را ساز ملی ایرانیان میداند. مرحوم روح الله خالقی ( استاد موسیقی ایرانی) در کتاب سرگذشت موسیقی میگوید: ساز تار به همراه نام سازهای دیگر در شعر فرخی سیستانی شاعر ایرانی ( 370- 429) ذکر شده است. ساز تار ساخته و پرداخته ذوق ایرانی است .

تار دارای 28 پرده است (یعنی کمتر از 3 اوکتاو) .آخرین الگوی منحصر به فرد ساخت تار نیز متعلق به سازگر مشهور ایرانی استاد یحیی میباشد.

کوک تار :

فاصله سیمهای هم صوت سفید، نسبت به سیمهای زرد غالبا "چهارم" و سیمهای سفید نسبت به سیم بم معمولا فاصله اکتاو یا هشتم را تشکیل می دهند ( به این ترتیب اگر سیم های همصدای سفید را "دو" کوک کنید، سیمهای زرد غالبا "سل" و سیم بم "دو"یا"ر"کوک میشوند). کوک تار در دستگاه ها و آوازهای مختلف تغییر میکند.

نوازندگان پیشین تار:

  • آقا علی اکبرخان فراهانی
  • حسین قلی
  • میرزا عبدالله
  • درویش خان
  • اسماعیل ساقی
  • علینقی وزیری
  • موسی معروفی
  • نصرالله زرین پنجه
  • علی اکبر شهنازی
  • مرتضی نی داوود
  • عبدالحسین شهنازی
  • غلام حسین بیگجه خانی
  • لطف الله مجد
  • عطا جنگوک
  • فریدون حافظی
  • جلیل شهناز 


به امید سلامتی کلیه ی هنرمندان .